Zalew Szczeciński - Turystyka bez granic

ZALEW SZCZECIŃSKI

1. Położenie i granice akwenu
Zalew Szczeciński rozciąga się u krańca rzeki Odry, w północno zachodnim zakątku Polski.
Trudno określić dokładne granice geograficzne tego akwenu ze względu na częste zmiany przebiegu linii brzegowej wywołane zmiennymi stanami poziomu wody a także na liczne rozlewiska i zatoczki określane czasem jako osobne jeziora.
Najczęściej za południową granicę Zalewu przyjmuje się miejsce gdzie leży wyspa Chełminek. Równoleżnikowo Zalew rozciąga się na ponad 70 km natomiast południkowo na około 22 km. Odległości te sprawiają wrażenie ogromnego jeziora, a przy gorszej widoczności lub refrakcji ujemnej nie widać brzegów jak na morzu. Określona w tych granicach powierzchnia akwenu wynosi nieco ponad 635 km2, natomiast po wliczeniu przyległych zbiorników, głównie Roztoki Odrzańskiej, Jeziora Dąbskiego i Domiąży, czyli ujściowego odcinka Odry osiąga około 900 km2.

2. Wody Zalewu
Wody Zalewu Szczecińskiego trzema cieśninami Pianą, Świną i Dziwną odprowadza są do morza.(Zatoki Pomorskiej). Rzeka Odra wpada do Zalewu Szczecińskiego ramieniem zachodnim zwanym Domiążą, do której poprzez Jezioro Dąbie wpada także ramię wschodnie zwanym Regalicą. Ogółem Odra wprowadza 97% wód, a pozostałe 3 % to bezpośrednie dopływy do Zalewu Szczecińskiego.(rzeka Uecker Randow, Piana , Ina, Gunica,Wołczenica i Grzybnica oraz Świniec i kanały melioracyjne. Ogólna objętość wód w estuarium Odry (Zalew Szczeciński z wodami przynależnymi i J. Dąbie) wynosi 3.311 km3.
Zalew Szczeciński stanowi 0,15% powierzchni kraju przyjmuje wody z całego dorzecza Odry, czyli z około 1/3 powierzchni kraju (dokładnie ze 118 861 km2). Skutki jakiejkolwiek katastrofy ekologicznej na tej rzece mogą być odczuwalne właśnie nad Zalewem. Znikome zasolenie powoduje, że nadbrzeżny krajobraz częściej przypomina brzeg jeziora, niż morza (według prawa są to morskie wody wewnętrzne).
Dorzecze Zalewu Szczecińskiego obejmuje 12 109 km2, ale w naszych granicach jest tylko 2467 km2. stanowią je niewielkie rzeki (m.in. Ina, Gowienica, Wołczenica). Dorzecze to także sieć kanałów pochodzących z czasów, gdy intensywnie zaczęto zmieniać krajobraz na rolniczy.

3. Akwen
Zalew Szczeciński (Estuarium Odry) jest bardzo rozległym i płytkim akwenem, a powierzchnia całkowita
łącznie z licznymi rozgałęzieniami i zatokami oraz J. Dąbie wynosi:

Powierzchnia łączna Zalewu 972 km2 - w tym:

Zalew Szczeciński (Duży i Mały) 686 km2
Zatoka Stepnicka (Roztoka Odrzańska) 27 km2
Piana i wody przyległe 161 km2
Świna i wody przyległe 27 km2
Dziwna i wody przyległe 53 km2
Jezioro Nowowarpnieńskie 18 km2
Jezioro Dąbie 56 km2

Łącznie estuarium 1028 km2

Rozciągłość Zalewu ze wschodu na zachód (od m. Skoszewo do m Karnin, Niemcy) wynosi około 50 km a minim. szerokość od m. Alt Warp do płd-wsch. cypla wyspy Uznam wynosi 7,5 km. Linia ta dzieli Zalew Szczeciński na Zalew Duży o pow. 410 km2 i Mały o pow. 276 km2 należący do Niemiec. Największa szerokość w obrębie Dużego Zalewu wynosi 22,5 km a w obrębie Zalewu Małego wynosi 16 km.

4. Brzegi
Osłonięte przeważnie pasem płycizn brzegi Zalewu przyjmują najróżniejsze formy. Od niskich często zalewanych przez wodę, gdzie trudno określić przebieg linii brzegowej, do prawie pionowych, wysokich, aktywnych klifów. Zachodni, przeważnie wysoki brzeg Dużego Zalewu jest granicą kompleksu lasów Puszczy Wkrzańskiej i kończy się szeroką cieśniną oddzielającą stały ląd od wyspy Uznam (Usedom). Strefę północną zajmuje wsteczna delta Świny, która nazywana jest Krainą 44 Wysp. Tak naprawdę, to jest ich więcej. Wsteczna delta jest formą unikalną na europejskich wybrzeżach. Trudna do zbadania plątanina naturalnych kanałów, rozlewisk, jezior i wysepek z górującym nad nimi akcentem Klifu Lubińskiego. Dalej na wschód wypiętrzają się strome urwiska południowych klifów wyspy Wolin. Prawie całe północne wybrzeże Zalewu mieści się w granicach Wolińskiego Parku Narodowego. Począwszy od miejscowości Karnocice brzegi kierują się ku południowi i obniżają stopniowo aż do półwyspu Rów gdzie zatarła się granica między lądem a wodą. Półwysep Rów ogranicza od północy tzw bramę Dziwnej, cieśniny łączącej Zalew z Bałtykiem. Południowy skraj bramy stanowi półwysep Śmięcka Kępa. Dalej aż do wysokości Chełminka brzeg jest stosunkowo niski, porośnięty bujną roślinnością. W wielu miejscach napotyka się odludne piaszczyste plaże, małe zatoczki lub niewielkie klify. Południowy skraj Zalewu ,,korkuje” sztuczna wyspa Chełminek powstała z urobku w czasie pogłębiania toru wodnego Szczecin - Świnoujście.

5. Batygrafia
Zalew Szczeciński składa się z dwóch odrębnych pod względem ukształtowania części. Na wschodzie wyodrębnia się Zalew Wielki o stosunkowo większych głębokościach w części centralnej do - 6 m. Na zachodzie znajduje się Zalew Mały płytszy i bardziej wyrównanym dnie. Strefa podziału obydwu części Zalewu znajduje się w połowie dłuższej osi Zalewu na przewężeniu pomiędzy półwyspem Alt Warp a Mielizną Osiecką. Wokół brzegów Zalewu Wielkiego rozciąga się szereg płycizn i mielizn jak: Osiecka, Wyskok Krzecki, mielizna Płocińska, Wolińska, Pomorska, Kopicka, a ciągły pas mielizn przybrzeżnych otacza Mały Zalew. Na głębokość od 2-6 m przypada około 3/3 powierzchni Zalewu a na głębokości 6 - 8 m zaledwie 1/10 obszaru. Największe naturalne zagłębienie wynoszące 8 - 9 m występuje w rynnie łączącej Wielki i Mały Zalew.

6. Poziom Wód
Poziom wód w Zalewie jest kształtowany przez wiejące wiatry. Największy wpływ na zmianę poziomu wody w Zalewie mają wiatry północne, które powodują napływ wód z morza (tzw. cofkę) i poziom wody podnosi się w całym Zalewie, natomiast pozostałe wiatry w zależności od kierunku powodują jednoczesne obniżenie poziom wód przy brzegach z którego kierunku wieją i podnoszenie się wód na brzegach przeciw ległych. Wielkość zmian poziomu wód zależy od siły wiatru. Największa amplituda wahań poziomu wody jest w Świnoujściu i może dochodzić do 3,30 m, w Trzebieży amplituda ta wynosi 2,09 m., a w Wolinie 1,90 m.

7. Zasolenie wód
Zasolenie wód Zalewu Szczecińskiego pod względem jest czymś pośrednim pomiędzy wodą słoną a słodką - są to wody słonawe. W Zalewie wody słodkie mieszają się z wodą słoną. Średnie zasolenie wody waha się między 0,5%o a 2%o i jest większe zimą niż latem. Największe zasolenie jest w Świnoujściu gdzie osiąga 7%o a najmniejsze w Roztoce Odrzańskiej gdzie zasolenie wynosi 0,5%o.

8. Prądy wodne
W Zalewie Szczecińskim przeważa kierunek wód z Zalewu do Bałtyku i stanowi on 70 - 80 % wszystkich przepływów w ciągu roku. W miesiącach od lutego do maja wypływ wód z Zalewu do Bałtyku jest największy, natomiast od września do listopada następuje napływ wód słonych z Bałtyku do Zalewu. W pozostałych miesiącach kierunek wypływu lub napływu zależy od wiatrów północnych. Ustawiczna wymiana wód pomiędzy Zalewem a Bałtykiem wywołana jest zmianą poziomu wód powierzchniowych powodowanych przez wiejące wiatry. Zmiany kierunku przepływu zapowiada pulsacja wody w cieśninach. Od chwili zwrotu wód o 180o prąd staje się bardzo szybki i następują gwałtowne zmiany zasolenia wód. Na cyrkulację wód w samym Zalewie ma bardzo duży wpływ wiatr, który powoduje powstawanie odrębnych cyrkulacji w części Małego Zalewu i w części Wielkiego Zalewu i są one przeciwstawne do siebie.

9. Wiatry
Powierzchnia płytkiego Zalewu bardzo szybko reaguje na zmiany anemobaryczne i w zależności od kierunku wiatrów zachodzą różne zjawiska piętrzenia i falowania wody. Silne wiatry mogą powodować falowanie wód do wys.1.0 m, a długotrwałe działanie wiatru z jednego kierunku może powodować piętrzenie się wody do wys. około1,0 m lub jej opad do około 60 cm (w porównaniu ze średnim poziomem wody ) przy brzegach. Charakterystyczna jest sezonowa zmienność kierunków i siły wiatrów. Wiosną jesienią i zimą przeważają wiatry z kierunku SW (południowo-zachodnich) natomiast latem dominuje kierunek NE (północno - wschodni).

10. Temperatury
Na płytkowodnym zbiorniku Zalewu Szczecińskiego w okresie letnim występują duże dobowe wahania temperatury wody o maksymalnej amplitudzie. Latem w lipcu i sierpniu średnia temperatura wody Zalewu Szczecińskiego wynosi 18 - 19oC, natomiast zimą w lutym i marcu wynosi ona pod lodem 0,5 - 1,4oC. Na płytkich wodach Zalewu Szczecińskiego nie ma żadnego uwarstwienia termicznego.

11. Cieśniny
Zalew Szczeciński z Zatoką Pomorską (Morzem Bałtyckim) łączy się przez trzy cieśniny: Pianę na zachodzie, Świnę po środku i Dziwnę na wschodzie.

Piana ( Peenestrom) w całości należy do Niemiec i oddziela wyspę Uznam od stałego lądu. Cieśnina długości 28,6 Mm (53 Km ) i bardzo zróżnicowanej szerokości wypływa z Zalewu Małego koło miejscowości Karnin przez Achterwasser i wlewa się pod Peenemunde do Greifswalder Bodden .Pianą ze względu na niewielkie głębokości i istniejące mosty mogą pływać jednostki posiadające składane maszty i zanurzenie 1,20 m.

Świna w całości należy do Polski. Z Kanałem Mielińskim i Piastowskim stanowią główny szlak żeglugowy i wymiany wód z Bałtykiem. Tor wodny praktycznie podzielił Świnę na cztery odcinki:

Świna - od główek falochronu aż do pławy na północnym cyplu wyspy Mielin,
i oddziela wyspę Wolin od wyspy Uznam i jest włączona w tor wodny do Szczecina. Głębokości waha się w granicach 14-11 m, szerokość wynosi około 300 m .Na obydwu brzegach usytuowane liczne nabrzeża portowe i pasażerskie.
Ognica - od pławy na północnym cyplu wyspy Mielin do mostu drogowego na wyspę Karsiborz i oddziela wyspę Wolin od wyspy Mielin. Głębokości Ognicy są bardzo zróżnicowane.
Maksymalnie wynoszą około od 9,0 - 5,0 m i znajdują się przy wschodnim brzegu a szerokość wynosi około 400 m.
Stara Świna - od mostu na wyspę Karsibórz, oddziela wyspę Wolin od wyspy
Karsibórz i przez j. Wicko licznymi odnogami wpada do Zalewu Szczecińskiego
Głęb. i szer. Starej Świny są bardzo zmienne a brzegi niskie i nie uregulowane.
Kanał Piastowski - od mostu drogowego na wyspę Karsibórz do pierwszej Bramy Torowej stanowi tor wodny do Szczecina. Posiada stałą głębokość 10,5 m i szerokość 200 m. Oddziela wyspę Karsibórz od wyspy Uznam.

Dziwna wypływa z Zatoki Skoszewskiej i poprzez Zalew Kamieński oraz Jezioro Wrzosowskie w Dziwnowie uchodzi do morza. Oddziela ona wyspę Wolin od lądu stałego. Jej długość wynosi 17 Mm (31,5 Km). Dziwna posiada dwa przewężenia - przy mostach w Wolinie ( 100 m ) i przy ujściu do morza ( 150 m) - a na pozostałych odcinkach posiada szerokość nie uregulowaną tworząc kilka rozlewisk i zatok o głębokościach do 2,5 m. Tor wodny na Dziwnie posiada głębokość 2 -3 m, a dalsze akweny wodne posiadają głębokość 1-2 m. Istniejący w Wolinie niskowodny obrotowy most drogowy i dwa wysokowodne (12,5 m prześwitu) oraz niskowodny podnoszony most w Dziwnowie pozwalają na swobodną żeglugę jachtową i barkową.

12. Tory wodne Zalewu Szczecińskiego
Ze Świnoujścia do portu szczecińskiego przez Zalew Szczeciński prowadzi Tor Wodny, którym pływają statki pełnomorskie. Szereg portów i przystani leżących nad Zalewem Szczecińskim i w estuarium rzeki Odry musi posiadać podejściowe tory wodne, gdyż mielizny i płytkie wybrzeża nie pozwalają na swobodne wpłynięcie do portu nawet bardzo małym jednostkom.
Wszystkie tory wodne swój początek biorą na Torze Wodnym Świnoujście-Szczecin

1 - Tor Wodny z Zalewu do Międzyzdrojów - Wicko
2 - Tor Wodny z Zalewu do Nowego Warpna
3 - Tor Wodny z Zalewu do Dziwnowa
4 - Tor Wodny z Roztoki Odrzańskiej do Stepnicy
5 - Tory Wodne z Rzeki Odry do Polic, Lubczyny i przystani nad j. Dąbie.

Długości i szerokości poszczególnych torów wodnych są zmienne, natomiast głębokość minimalna pozwala na żeglugę jednostkom o zanurzeniu do 1,80 m. Wszystkie tory wodne są wyznaczone za pomocą pojedynczych pław a miejsca szczególnie trudne wyznaczają gęsto ustawione pary pław i nabieżniki brzegowe. W okresie zimowym wszystkie pławy na torach wodnych są zdejmowane.

11. Rybołówstwo
W całym estuarium rzeki Odry połów ryb prowadzony jest za pomocą sieci stawnych (alhamy, miroże, żaki) i niewodów. Ustawienie sieci stawnych na otwartych akwenach Zalewu Szczecińskiego bardzo utrudnia żeglugę szczególnie jachtom o bardzo małym zanurzeniu (do 0,60 m), które pływają po całym Zalewie Szczecińskim i dorzeczu Odry.
Połów niewodami zajmuje akwen zalewu tylko na czas połowu a później akwen jest czysty i pozwala na swobodną żeglugę bez ograniczania akwenu.
Obecnie obowiązujące przepisy pozwalają na stosowanie obydwu sposobów połowu ryb równocześnie co znacznie ogranicza swobodną żeglugę na całym Zalewie Szczecińskim.

ZALEW SZCZECIŃSKI

Powierzchnia z cieśninami to 911,8 km2, z czego 50,1% (457,3 km2) leży na terytorium Polski,
bez cieśnin - 687 km2. Maksymalna głębokość wynosi 8 m, średnia 4 m.
W Zalewie Szczecińskim wyróżnia się Mały Zalew na zachodzie i Wielki Zalew na wschodzie oraz podrzędne zatoki i zalewy o charakterze jezior. Największe: Zalew Kamieński w dolnym odcinku Dziwny, Zatoka Skoszewska u wejścia do Dziwny, Roztoka Odrzańska w ujściu Odry, Jezioro Nowowarpieńskie wcięte w brzegi południowe oraz jezioro Wicko Wielkie wcięte w brzeg Wolina u wejścia do starej Świny. Do Małego Zalewu (w Niemczech) uchodzą rzeki Peene, Uecker i Zarow, do Wielkiego Zalewu - Odra z Gowienicą.
Zalew Szczeciński stanowi 0,15% powierzchni kraju przyjmuje wody z całego dorzecza Odry, czyli z około 1/3 powierzchni kraju (dokładnie ze 118 861 km2). Skutki jakiejkolwiek katastrofy ekologicznej na tej rzece mogą być odczuwalne właśnie nad Zalewem. Znikome zasolenie powoduje, że nadbrzeżny krajobraz częściej przypomina brzeg jeziora, niż morza (według prawa są to “Morskie wody wewnętrzne”).
Dorzecze Zalewu Szczecińskiego obejmuje 12 109 km2, ale w naszych granicach jest tylko 2467 km2. stanowią je niewielkie rzeki (m.in. Ina, Gowienica, Wołczenica). Dorzecze to także sieć kanałów pochodzących z czasów, gdy intensywnie zaczęto zmieniać krajobraz na rolniczy.

Ryby
Występują tu ryby słodkowodne przystosowane do wody słonawej: płoć, leszcz, sandacz, szczupak, węgorz, okoń.

Ptaki
Zalew Szczeciński jest ważnym zbiornikiem wodnym na europejskich szlakach i trasach wędrówek ptaków. Już w lipcu i sierpniu nad Zalewem Szczecińskiem pokazują się stada migrujących rybitw zwyczajnych, rybitw czarnych, mew białych i czajek. Jesienią w ogromnych kluczach przelatują gęsi i żurawie. Na wodzie żerują perkozy dwuczube, nurogęsi, bielaczki, ogorzałki, czenice, głowienki, gągoły, krzyżówki, krakwy i kormorany. Stada tych ptaków mogą liczyc nawet do 250 tys. osobników. W niektórych miejscach nad Zalewem znajdują się noclegowiska kilkutysięcznych stad gęsi zbożowych i białoczelnych oraz mniejszych stad mew (siodłatej, srebrzystej, pospolitej i śmieszki), a największe z nich liczyło około 100 tys. ptaków. niezapomnianych wrażeń dostarczają powietrzne ewolucje wielotysięcznych stad szpaków, zanim zapadną w trzcinowiska na nocleg.
Zimą kiedy Zalew jest skuty lodem ptaki możemy obserwować na oparzeliskach i na torze wodnym, gdzie lód jest pokruszony przez przepływające statki. Najliczniejsze stada tworzą tam nurogęsi, bielaczki, ogorzałki, głowienki i czernice. W okresie zim Zalew stanowi baze pokarmową dla bielika. Ryby ogłuszone lub zabite śrubami przepływających statków , przyciągaja liczne bieliki. Zdarza się że na jednym drzewie zaobserwować mozna 50 bielików, a niekiedy mozna je obserwować w stedkach liczących od 5 do 20 osobników przy upolowanej zdobyczy lub padlinie.
Wody zalewu są nieznacznie zasolone (0,5-2,0 prom.) wskutek utrudnionego dopływu wód morskich przez wąskie cieśniny oraz dużego dopływu z rzek (średni roczny odpłw Odry 16,3 km3). Zasolenie wzrasta zimą przy przewadze wiatrów północnych i północno-zachodnich, które wtłaczają wodę słoną. Zjawiska lodowe na akwenie występują od połowy grudnia do połowy marca.
Od ujścia Odry do Kanału Piastowskiego (przekop przez Uznam do środkowej Świny) przebiega przez Zalew Szczeciński tor wodny. Dlugość jego wynosi 19,5 km, głębokość 10 m. Wytyczony został pod koniec XIX w. Pogłębiony i wyprostowany w XX w. Umozliwia on pływanie statkom morskim ze Świnoujścia do Szczecina. Tor jako część ważnej drogi morskiej wymaga stałej kontroli i pogłębiania, a w okresie zlodzenia dozorowana przez lodołamacze.

Kilka słów o akwenie i wybrzeżach
Zalew Szczeciński jest rozległym, ale stosunkowo płytkim obszarem wodnym. Trudno określić dokładne granice geograficzne tego akwenu ze względu na częste zmiany przebiegu linii brzegowej wywołane zmiennymi stanami poziomu wody a także na liczne rozlewiska i zatoczki określane czasem jako osobne jeziora.
Najczęściej za południową granicę Zalewu przyjmuje się miejsce gdzie leży wyspa Chełminek. Równoleżnikowo Zalew rozciąga się na ponad 70 km natomiast południkowo na około 22 km. Odległości te sprawiają wrażenie ogromnego jeziora, a przy gorszej widoczności lub refrakcji ujemnej nie widać brzegów jak na morzu. Określona w tych granicach powierzchnia akwenu wynosi nieco ponad 635 km2, natomiast po wliczeniu przyległych zbiorników, głównie Roztoki Odrzańskiej, Jeziora Dąbskiego i Domiąży czyli ujściowego odcinka Odry osiąga około 900 km2.
Zalew jest utworem lejkowatym rozciągającym się ze wschodu na zachód. Cypel lądowy pod Nowym Warpnem oraz płycizny Reptziner Haken i Mielizna Osiecka dzielą Zalew na dwie części: Duży Zalew i Kleines Haff. Naturalny podział Zalewu pokrywa się z podziałem politycznym. Przebiega tędy granica wodna miedzy Polską a Niemcami.
Pod względem hydrodynamicznym zachodzi tu mieszanie wody słodkiej pochodzącej z Odry i kilku mniejszych rzeczek z wodą morską. Zalew z otwartym morzem połączony jest trzema cieśninami (rzekami): Peenestrom w części niemieckiej oraz Świną i Dziwną w części polskiej. Ten skomplikowany układ powoduje wypłycanie dna materiałem naniesionym przez rzeki a także piaskiem morskim niesionym przez ,,cofki” bałtyckie. Największe głębokości naturalne (6-8 m) występują na Dużym Zalewie. Wokół brzegów rozciągają się płycizny i mielizny, które wybiegają miejscami na dość znaczną odległość od brzegu. Niektóre z nich mają charakter cokołu lądowego. Głębokości nad nimi nie przekraczają na ogół 2 m i na krawędziach opadają zwykle stromo do głębokości 4-6 m. Wzdłuż wschodniego brzegu Dużego Zalewu na krawędziach mielizn często występują znaczne wypłycenia, przy niskich stanach wód nawet poniżej 0,5 m. Mielizny pod stromymi klifami gęsto usiane są wielkim głazami polodowcowymi.

Brzegi
Osłonięte przeważnie pasem płycizn brzegi Zalewu przyjmują najróżniejsze formy. Od niskich często zalewanych przez wodę, gdzie trudno określić przebieg linii brzegowej, do prawie pionowych, wysokich, aktywnych klifów.
Zachodni, przeważnie wysoki brzeg Dużego Zalewu jest granicą kompleksu lasów Puszczy Wkrzańskiej i kończy się szeroką cieśniną oddzielającą stały ląd od wyspy Uznam (Usedom). Strefę północną zajmuje wsteczna delta Świny, która nazywana jest Krainą 44 Wysp. Tak naprawdę, to jest ich więcej. Wsteczna delta jest formą unikalną na europejskich wybrzeżach. Trudna do zbadania plątanina naturalnych kanałów, rozlewisk, jezior i wysepek z górującym nad nimi akcentem Klifu Lubińskiego. Dalej na wschód wypiętrzają się strome urwiska południowych klifów wyspy Wolin. Prawie całe północne wybrzeże Zalewu mieści się w granicach Wolińskiego Parku Narodowego. Począwszy od miejscowości Karnocice brzegi kierują się ku południowi i obniżają stopniowo aż do półwyspu Rów gdzie zatarła się granica między lądem a wodą. Półwysep Rów ogranicza od północy tzw bramę Dziwnej, cieśniny łączącej Zalew z Bałtykiem. Południowy skraj bramy stanowi półwysep Śmięcka Kępa. Dalej aż do wysokości Chełminka brzeg jest stosunkowo niski, porośnięty bujną roślinnością. W wielu miejscach napotyka się odludne piaszczyste plaże, małe zatoczki lub niewielkie klify. Południowy skraj Zalewu ,,korkuje” sztuczna wyspa Chełminek powstała z urobku w czasie pogłębiania toru wodnego Szczecin - Świnoujście.

Stany wody
Wahania poziomu wody zależą głównie od kierunku i siły wiatru. Przy wiatrach z kierunków od NW do NE poziom wody może podnieść się o około 1 m w ciągu doby, a przy wiatrach z sektorów południowych obniżyć się o 0,6 m w stosunku do poziomu średniego. Latem te oscylacje mają mniejszą amplitudę.

Prądy
Działanie prądów wody najłatwiej zauważyć w wąskich przejściach. Naturalny prąd wynikający ze spływu wód Odry obserwowany jest na odcinku od Szczecina do Chełminka i następnie w cieśninach łączących Zalew z morzem. Rzadko kiedy osiąga prędkość ponad 1 węzeł. Zdecydowanie szybsze, do 2 węzłów, mogą być prądy niosące wodę ,,cofki” bałtyckiej.
Wichury i sztormy powodują powstanie cyrkulacji wodnej o różnym, zależnym od kierunku wiatru przebiegu.
Już tylko ze względów bezpieczeństwa należy wspomnieć o poziomych ruchach wody spowodowanych przepływem dużego statku w ciasnych miejscach. Nawet wolno płynący statek przepływając przez wąski kanał żeglowny, początkowo wypycha następnie ,,zasysa” wodę powodując szybki jej przepływ. Można te zjawiska obserwować zwłaszcza w rejonie Chełminka i południowych główek Kanału Piastowskiego.

Falowanie
Wysokość fali wiatrowej zależy od trzech głównych czynników: siły wiatru, czasu trwania i rozbiegu fali. W lokalnych warunkach Dużego Zalewu najwyższe fale obserwuje się w południowo-wschodniej części na wysokości miejscowości Czarnocin. Gnane północno-zachodnim wichrem fale osiągają nawet ponad 2 m wysokości (maksymalne obserwowane fale przekraczały 2,5 m wysokości). Fale są stosunkowo strome i krótkie, a na krawędziach nawietrznych mielizn powodują gwałtowny przybój.
Inny rodzaj fal obserwuje się po przejściu statku, często nawet w dużej odległości. Najwyższe, strome fale tworzą statki o niewielkiej długości i stosunkowo silnych maszynach: holowniki, pchacze itp. Na otwartej wodzie przy silnym wietrze można zauważyć strefę, gdzie fala wiatrowa wpada w rezonans z falą od statku. W takim miejscu spodziewajmy się ,,wyboistej żeglugi po kocich łbach” i sowitego dyngusa. Na podobne atrakcje możemy liczyć przy silnym północnym wietrze w cieśninie pomiędzy Chełminkiem a wysepką nawigacyjną osłaniającą port w Trzebieży.

Wiatr
Farma wiatraków widocznych na wschodnim brzegu Zatoki Skoszewskiej świadczy o tym że tu wieje często a czasem bardzo silnie i faktycznie na brak wiatru przeciętny żeglarz nie może narzekać, chyba że lubi. Locja Bałtyku podaje że latem na Zalewie przeważają wiatry o prędkości 2-5 m/sek, natomiast flauty nękają nas tylko przez około 4% czasu. Statystycznych danych na temat wiatrów można się naczytać w locjach. W tym miejscu zajmę się nieco wiatrami “prywatnymi”.

O wschodzie i zachodzie słońca, szczególnie w ciepłe dni, obserwuje się bryzy. Wieją do 2 godzin, ale słabo (1-2 st. B).
Po zaniku bryzy porannej nastaje cisza i dopiero około godziny 10 zaczyna się rozwiewać.
Jeśli wieje nad ranem, to będzie wiało solidnie w dzień.
Jeśli wieje słabo z północy, to wiatr spadając ze wzgórz wyspy Wolin przyspiesza w odległości około 1 km od brzegu zapewniając szybką jazdę przy lustrzanej wodzie. Podobne zjawiska obserwuje się przy innych zawietrznych, wysokich brzegach, ale na mniejszą skalę.
Kilka razy doświadczyłem raptownych ,,białych szkwałów”. W słoneczny, letni dzień przy niewielkim wiaterku otrzymałem gwałtowne uderzenie wiatru, lustro wody natychmist pokryło się wodną kurzawą i pianą, widoczność bliska zeru. Kilka minut dramatycznej ,,walki o życie” i znowu spokój. Tu może pomóc szczęście lub intuicja.
Można zauważyć oznaki wzrostu siły i zmiany kierunku wiatru obserwując od czasu do czasu kominy w Policach lub wiatraki nad Zatoką Skoszewską.

Przyroda i środowisko naturalne
O walorach przyrodniczych nie będę się zbytnio rozpisywał. Bo i co pisać na temat przyrody na obszarze gdzie orzeł bielik jest ptakiem dość pospolitym a jeden z najrzadszych ptaków świata - wodniczka - ma tutaj swoją największą ostoję. Ponad 80% terenu wybrzeży jest objęte prawnymi formami ochrony przyrody (Woliński Park Narodowy, rezerwaty stowarzyszeń EUOW-P czy OTOP i obszary Natura 2000). Dla mieszkańców nadzalewowych miejscowości ten raj przyrodniczy jest czymś zwykłym, natomiast przyjezdnym zwłaszcza z dużych miast dostarcza niezapomnianych wrażeń.
Dane o stanie środowiska naturalnego są z roku na rok pomyślniejsze. W końcu nic dziwnego. Ponad sto nowych oczyszczalni ścieków na Pomorzu Zachodnim. Zakłady Chemiczne w Policach, do niedawna tradycyjny truciciel okolicy, tak sporządniały że spuszczają do Odry czystszą wodę niż pobrały. Kosztem poważnych kwot zainstalowały takie instalacje odpylające że na dymki z kominów patrzymy przyjaźnie.

« Powrót